Bir apartman ısınmak için doğal gazdan ısı pompasına geçtiğinde, bir aile benzinli otomobilini elektrikli araçla değiştirdiğinde ya da bir fabrika üretim hattını elektriğe taşıdığında aynı soru karşımıza çıkıyor. Bu elektriği hangi kaynaklardan üreteceğiz? Antalya’da devam eden COP31’i izlerken Türkiye açısından en kritik tartışmanın bu olduğunu düşünüyorum. Bu tartışmanın iş dünyasını yakından ilgilendiren bir boyutu daha var. Türkiye, artan elektrik ihtiyacını yenilenebilir kaynaklarla karşılarken bu dönüşümün gerektirdiği teknolojileri de geliştirebilir mi?Kömürden çıkış Türkiye için ekonomik bir kararEnerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye, 2025’te elektriğinin yüzde 55,6’sını kömür ve doğal gazdan üretti. Ember’in analizine göre kömürden üretilen elektriğin yaklaşık üçte ikisi ithal kömürle sağlandı. Aynı yıl 364,8 teravatsaat olan elektrik tüketiminin, Türkiye Ulusal Enerji Planı’na göre 2035’te 510,5 teravatsaate ulaşması bekleniyor. Önümüzde iki iş var. Yeni elektrik talebini yenilenebilir kaynaklarla karşılamak ve bugün kömürden ürettiğimiz elektriğin yerini kademeli olarak doldurmak. Güneş ve rüzgâr, ithal kömürün yerini aldıkça hem sera gazı emisyonlarını hem de ithal yakıta bağımlılığımızı azaltabiliriz. Türkiye’nin 2035’te güneş ve rüzgârda 120 gigavat kurulu güce ulaşma hedefi bu açıdan önemli. Üretilen elektriği ihtiyaç duyulan yerde ve zamanda kullanabilmek için şebeke ve depolama yatırımlarını da birlikte planlamak gerekiyor. Konutlarda yalıtım, sanayide enerji verimliliği ve araç şarjının yoğun saatler dışına kaydırılması bu dönüşümü kolaylaştırabilir.Çin’in enerji dönüşümü aynı zamanda bir ticaret stratejisiUluslararası Enerji Ajansı’na göre Çin, 2025’te dünya kömür talebinin yaklaşık yüzde 56’sını oluşturdu. Aynı yıl Çin’de kömürden elektrik üretimi gerilerken ülke yenilenebilir enerji yatırımlarında öne çıktı ve temiz enerji teknolojileri ihracatı $160 milyarı aştı. ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekildiği bu dönemde, Çin’in güneş paneli ve batarya gibi teknolojiler üzerinden kurduğu ticari ilişkilerin daha fazla ağırlık kazanacağını düşünüyorum.Türkiye’deki girişimler için fırsat, sahada karşılığı olan sorunlara odaklanmakta. Bir apartmanda şarj ünitelerinin aynı anda devreye girmesini yönetebilen bir yazılım, bir bataryanın ömrünü uzatan bir kontrol sistemi ya da bir binanın ısıtma giderini düşüren bir ürün burada geliştirilebilir. Bu çözümler Türkiye’de farklı koşullarda denenip performansları ölçüldüğünde, benzer ihtiyaçları olan pazarlara da taşınabilir.COP31 başkanlığının karşılığı uygulamada görülecekBrezilya’nın COP30 başkanlığı, Meksika’nın fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik yol haritasına katkısı ve Türkiye’nin COP31 başkanlığı, bu ülkelerin iklim diplomasisinde daha fazla inisiyatif alabileceğini gösteriyor. Antalya’da Türkiye’nin öne çıkardığı İklim Uygulama Köprüsü, iklim hedeflerini finansmanla buluşturup uygulanabilir projelere dönüştürmeyi amaçlıyor. Bunun Türkiye ekonomisindeki karşılığı, zirvede kurulan işbirlikleri şebeke yatırımlarına, enerji verimli konutlara ve yeni teknolojilerin sahada denenmesine dönüştüğünde görülecek. Gündemdeki denizler ve okyanuslar ile tarım ve gıda sistemleri de benzer bir uygulama ihtiyacına işaret ediyor. Kuraklığa uyum ve kıyı ekonomilerinin korunması da yatırım gerektiriyor. İklimi buluşun ilk sorusuna katmakFikrî mülkiyet alanında çalışırken bir buluşun hangi teknik problemi çözdüğüne bakıyoruz. Bence iklim krizini de o problemin tarifine en baştan katmalıyız. Bir ürün aynı işi daha az enerjiyle yapabilir mi? Daha az su tüketebilir mi? Arızalandığında onarılabilir mi? Bu soruları tasarım aşamasında sorduğumuzda, geliştirdiğimiz ürünün özellikleri de değişiyor.Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün iklim uyumu rehberindeki Netafim örneğinde, patentli düşük basınçlı damla sulama sistemi suyu doğrudan bitkinin kök bölgesine ulaştırıyor. Türkiye’de benzer bir çözüm geliştiren bir girişim, su tasarrufunu tarlada ölçebilir ve teknolojisini yerel üreticilere lisanslayabilir. Kurulum ve bakım bilgisini de paylaştığında buluşun daha fazla çiftçiye ulaşmasını sağlayabilir. Enerji teknolojileri için de aynı soru geçerli. Geliştirdiğimiz çözümün hangi yönünü koruyacağız ve başka üreticiler bu çözümü hangi koşullarda kullanabilecek?COP31’in ardından Türkiye için iki sonuca bakacağım. Artan elektrik ihtiyacımızın ne kadarını yenilenebilir kaynaklarla karşılayıp kömüre bağımlılığımızı azalttığımıza ve evlerde, ulaşımda, fabrikalarda kullandığımız teknolojilerden hangilerini Türkiye’de geliştirip dünyaya satabildiğimize. Enerji dönüşümünün Türkiye için kalıcı ekonomik değeri, bu iki alanda birlikte ilerlediğimizde ortaya çıkacak.Köşe yazarları tarafından burada paylaşılan görüşler, incturkiye.com’a değil, yazara aittir.Çok daha fazlası için Inc. Türkiye bültenlerine kaydolun.