Şirketlerin yapay zekâ araçlarını hızla benimsemesi, kuşkucuların öngördüğü ölçekte bir istihdam krizine yol açmadı. Ancak uygulamalar giderek daha fazla işi otomatikleştirirken yaşanan işten çıkarmaların önemli bir bölümünde yapay zekânın etkisi olduğu düşünülüyor.Şimdiyse birçok işveren, bu konuda fazla hızlı davrandığını fark etmiş durumda. Şirketler işten çıkardıkları eski çalışanlarını geri çağırmaya başladı; önümüzdeki aylarda bu tür “telafi işe alımlarının” daha da artması bekleniyor.Sorun şu ki geri çağrılan eski çalışanların önemli bir bölümü, daha yüksek ücret ve daha güçlü bir iş güvencesi sunulmadığı sürece eski işlerine, hatta eski yöneticilerine dönmeye pek sıcak bakmıyor.Başka bir deyişle, yapay zekâya yönelirken çalışanlarıyla yollarını ayıran yöneticilerin, şimdi onları geri kazanmak için birkaç güzel sözden çok daha fazlasını sunması gerekecek.Yapay Zekâ Nedeniyle İşten Çıkarılanların Beşte Biri Eski Şirketine Geri DöndüBu tersine dönüş, yetenek kazanımı ve yönetimi şirketi SHL’nin ABD ve Birleşik Krallık’taki 2 bin 30 çalışanla yaptığı araştırmada ortaya kondu.Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, ABD’deki katılımcıların yüzde 19’unun daha önce işten çıkarıldığı bir şirket tarafından yeniden işe alındığını söylemesi oldu. SHL bu eğilimi “yapay zekâ sonrası geri dönüş” olarak tanımlıyor.18-24 yaş grubunda bu oran yüzde 24’e çıkıyor. Yani otomasyonun işleri devralacağı düşüncesiyle işten çıkarılan bazı genç çalışanlar, teknoloji beklenen sonucu vermeyince eski şirketleri tarafından yeniden işe alındı.Katılımcıların çevresindeki örnekler de tabloyu güçlendiriyor. İşini yapay zekâ yüzünden kaybeden ve daha sonra eski yöneticisi tarafından geri çağrılan birini tanıdığını söyleyenlerin oranı yüzde 36’ya ulaşıyor.Bu “yapay zekâ sonrası geri dönüş” eğilimi yalnızca şirketlerin teknolojiye fazla güvenip kadroları gereğinden hızlı küçülttüğünü, ardından botlar açığı kapatamayınca geri adım atmak zorunda kaldığını göstermiyor. Aynı zamanda önümüzdeki dönemde daha fazla yeniden işe alım görebileceğimize ve bu sürecin şirketlerin tahmin ettiğinden daha sancılı geçebileceğine de işaret ediyor.Örneğin teknoloji, İK ve iş dünyası danışmanlığı şirketi Gartner, daha yılın başında yaptığı bir öngörüyü geçen hafta yeniden teyit etti. Gartner’a göre müşteri hizmetleri çalışanlarını yapay zekâ botlarıyla değiştiren şirketlerin yüzde 50’si, 2027’ye kadar bu pozisyonları yeniden insanlarla dolduracak. Ekim sonunda ise bu tahmini yalnızca müşteri hizmetleriyle sınırlı tutmayıp iş dünyasının geneline yaydı.Gartner’ın raporunda, “2029’a kadar yapay zekâyla değiştirilerek işten çıkarılan çalışanların yüzde 30’u yeniden işe alınacak” deniyor. Rapora göre bu geri dönüşler çoğu zaman şirketlere daha pahalıya mal olacak. Çünkü kurumlar, iş gücü kararlarını değişen iş ihtiyaçlarıyla uyumlu hâle getirmekte zorlanacak.SHL araştırmasına verilen yanıtlar da bu sürecin neden maliyetli olacağını ve eski çalışanları geri kazanmanın yöneticilerin düşündüğünden çok daha fazla çaba gerektireceğini gösteriyor.Yapay Zekâ Uğruna İşten Çıkarılanlar Geri Dönmek İçin Daha Fazlasını İstiyorNedeni oldukça basit: Katılımcıların yaklaşık yüzde 10’u, yapay zekâ nedeniyle işten çıkarıldıktan sonra eski şirketine “hiçbir koşulda” geri dönmeyeceğini söylüyor.Bu grup için çiçek, çikolata ya da “özür dilerim” kartlarıyla uğraşmaya bile gerek yok.Ama geri kalan çalışanları ikna etmek de kolay olmayacak.Katılımcıların yüzde 51’i geri dönmek için “kayda değer bir ücret artışı” isteyeceğini söylerken, yüzde 42’si gelecekteki iş güvencesine ilişkin somut garantiler talep ediyor. Yüzde 40’ı ise aynı durumun yeniden yaşanmayacağından emin olmak için, yapay zekânın kendi görevlerinde gelecekte nasıl kullanılacağı konusunda tam şeffaflık istiyor.Eski işverenlerinin geri dönüş çağrısına mesafeli durmalarının nedeni yalnızca işten çıkarılmanın yarattığı kırgınlık da değil.İşten çıkarmalarda yapay zekânın rol oynaması, birçok çalışanın eski yöneticilerinin bu teknolojiyi nasıl devreye alacağına dair gerçekten sağlam bir planı olup olmadığını sorgulamasına yol açmış. Bu da çalışanlarda, yöneticilerin süreci büyük ölçüde deneme yanılma yoluyla yürüttüğü ve bunun çalışanlar üzerindeki etkisini pek önemsemediği izlenimini yaratmış.Bir başka sorun da şu: Yapay zekâ uğruna işten çıkarılan çalışanların önemli bir bölümü, yöneticilerin aslında yaptıkları işi, şirkete kattıkları değeri ve bu değerin ne ölçüde otomasyona devredilebileceğini yeterince anlamadığını düşünüyor.Bu algı, çalışanların gözünde şirketlerin şu varsayımla hareket ettiği düşüncesini güçlendiriyor: “İnsanlar her durumda yapay zekâdan daha düşük performans gösterir.” Üstelik bunu söylerken botların gerçekte ne üreteceği ya da işten çıkarılan çalışanlarla nasıl kıyaslanacağı konusunda net bir fikirleri bile olmayabilir.SHL’nin küresel ürün ve tasarımdan sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Lucy Beaumont, araştırma sonuçlarını şöyle değerlendiriyor:“Şirketler, çalışanlarının yapay zekâyla ya da yapay zekâ olmadan neler yapabildiğine dair eksik bir tabloya bakarak insanlar hakkında hızlı ve zaman zaman dar görüşlü kararlar veriyor. Çoğu kurum, iş gücünün gerçek kapasitesini ölçebilecek güvenilir ve objektif bir yönteme sahip değil. Böyle olunca yapay zekâya ilişkin kararlar tahmine dönüşüyor. Aynı uzmanlığı önce kaybedip sonra yeniden işe almaya çalıştığınızda bunun maliyeti de yüksek oluyor, güven kaybı da.”Bu değerlendirme, Gartner’ın yapay zekâ nedeniyle işten çıkarılan çalışanların yaklaşık üçte birinin önümüzdeki yıllarda yeniden işe alınacağını düşünmesiyle de örtüşüyor. Her iki araştırma da şirketlerin yanlış bir karar verdiklerini fark ettiklerinde eski çalışanlarını geri getirmenin hem zor hem de pahalı olabileceğine işaret ediyor.Gartner’ın İK biriminde başkan yardımcısı analist olarak görev yapan Caitlyn McDonough da sorunun, şirketlerin yapay zekâ ve iş gücüyle ilgili kararları yanlış sırayla almasında olduğunu söylüyor:“Birçok şirket, işin nasıl yapılacağını tam olarak anlamadan önce kaç kişiyi işten çıkaracağına karar veriyor. Oysa önce strateji açısından hangi işlerin gerçekten önemli olduğunu, bu işlerin nasıl değiştiğini ve sonuç almak için insanla teknolojinin nasıl bir araya gelmesi gerektiğini anlamak gerekiyor.”Şirketler bunu çözene kadar işe alım bütçelerini biraz artırmak isteyebilir.Sonuçta geri dönmeleri için eski çalışanlara yalnızca daha yüksek maaş değil; belki biraz çiçek, biraz çikolata ve birkaç sağlam özür de gerekecek.Orijinal Yayın Tarihi: 7 KasımKöşe yazarları tarafından burada paylaşılan görüşler, incturkiye.com’a değil, yazara aittir.Çok daha fazlası için Inc. Türkiye bültenlerine kaydolun.