Şöyle bir gitar düşünün. Neredeyse her şarkının notalarını, akorlarını, tablarını ve sözlerini bir yerlerde bulabilirsiniz. Yani teoride herkes aynı malzemeye erişebilir. Hatta 40 yıldır çalan deneyimli bir müzisyenin kendine özgü yorumladığı bir parçanın tüm notalarını yeni başlayan birine verebilirsiniz; o kişi de hepsini doğru çalabilir. Ama yine de ortaya çıkan sesin, 40 yıllık bir ustanın çaldığıyla aynı olması pek mümkün değildir.Performans optimizasyonu uzmanı ve Superperformance kitabının yazarı George Pesansky’ye göre, yapay zekâ bilgiye erişimi hiç olmadığı kadar kolaylaştırırken iş dünyası liderlerinin tam da bunu düşünmesi gerekiyor. Kılavuzlar, ders kitapları, prosedürler ve yazıya dökülmüş neredeyse her şey artık birkaç tuşla önünüze gelebiliyor.Bu gerçekten büyük bir kazanım. Ama yine de eksik kalan bir şey var.İndirilemeyen Bilgiİyi bir gitarist, yalnızca notaları bilmez; elindeki gitarı da tanır. Sapına ne kadar baskı uyguladığında cızırdadığını, kalın mi telini ne kadar sert çekerse tonun bozulmaya başladığını ve o bozulmanın hangi noktaya kadar güzel duyulduğunu bilir. Ahşabın 20 yıl içinde nasıl değiştiğini, bu yüzden gitarın artık ilk günkü gibi değil, bambaşka tınladığını da hisseder.Bunların hiçbiri tablarda yazmaz. Asıl bilgi, gitaristin ellerindedir.Buna örtük bilgi denir. Her şirkette bu bilgiye sahip insanlar vardır. Otuz yıldır aynı yerde çalışan, üretim hattının sesinden bir şeylerin ters gideceğini anlayan, belirli bir makinenin biraz ısındığında daha iyi çalıştığını bilen ya da ikinci hattaki üçüncü aparatın hafif kaydığını fark edip bunu düşünmeden telafi eden çalışanlar gibi.O kişi emekli olduğunda şirket bütün notaları elinde tutar ama şarkıyı kaybeder.Peki bu bilgi, onu taşıyan kişi kapıdan çıkmadan önce nasıl aktarılabilir?Neden Başarıyı da İncelemiyoruz?Özellikle sevdiğim bir fikir var: Bütün zamanınızı neyin yanlış gittiğini araştırmaya ayırmak yerine, neyin doğru gittiğini de incelemeye başlayın.Muhtemelen siz de bir tür kök neden analizi yapmışsınızdır. Arabam neden çalışmıyor? Bu makine neden bozuldu? İş yerinde bu kaza neden yaşandı?Peki bir ekip son 11 yılın en iyi vardiyasını çıkardığında ne yapıyoruz?“Harika iş” deyip öğle yemeğine gidiyoruz.Oysa asıl hazine tam da orada duruyor.Pesansky buna “başarının kök nedeni” diyor. Felaketle sonuçlanan bir vardiyada nasıl inceleme yapıyorsanız, rekor kırılan vardiyada da aynısını yapmanızı öneriyor. Çalışanlar neyi fark etti? Neyi farklı yaptı? O sabahın koşullarında ne vardı da ekip en iyi performansını gösterebildi?Belki de o başarılı günün şans eseri olmadığını görürsünüz. Olağanüstü bir çabanın sonucu da olmayabilir. Deneyimli bir çalışanın fark ettiği birkaç kritik sinyal ve bu sinyallere göre hareket etmesine imkân veren doğru koşullar bir araya gelmiş olabilir.Bir fabrikanın tek vardiyada 10 bin veri noktası ürettiğini düşünün. Deneyimli çalışan belki bunların yalnızca altısına bakıyor.Asıl mesele, o altı göstergenin hangileri olduğunu ve neden önemli olduklarını bulmak.Bunu öğrendiğinizde yeni çalışanlara aktarabilir, standart bir sürece dönüştürebilir, hatta yapay zekâ sistemine bile entegre edebilirsiniz.Ama önce birinin o sinyalleri fark etmesi gerekir.Çünkü yapay zekâ, kimsenin toplamayı düşünmediği bir veriyi analiz edemez.Şarkı, Notalardan Daha DeğerliYapay zekâyla üretilen sanat eserlerinde de benzer bir durum var. Teknik olarak çok etkileyici olabilirler ama bazen hepsi aynı ışığa, aynı parlaklığa ve aynı duygusal tona sahipmiş gibi görünür. Hatta çoğu zaman ortada güçlü bir duygu bile yoktur.Bütün notalar vardır ama yorum yoktur.İnsan eliyle üretilen sanat ise sanatçıyla kullandığı araç arasındaki ilişkiyi taşır. Bir kaydı dinlerken Abbey Road’un ruhunu hissedebilirsiniz. İşte bu, örtük bilginin sese dönüşmüş hâlidir.Bence önümüzdeki dönemde başarılı şirketleri diğerlerinden ayıracak şey de giderek bu olacak.Yapay zekâ, “notalara” ulaşmayı daha kolay ve ucuz hâle getiriyor. Ancak asıl rekabet avantajı, en iyi çalışanlarının kendi “enstrümanlarını” nasıl kullandığını anlayan ve bu bilgiyi bir sonraki kişiye aktarabilen şirketlerde olabilir.Çünkü notaları bilmek başka şey.Onlardan müzik çıkarabilmek ise bambaşka.Orijinal Yayın Tarihi: 29 EkimKöşe yazarları tarafından burada paylaşılan görüşler, incturkiye.com’a değil, yazara aittir.Çok daha fazlası için Inc. Türkiye bültenlerine kaydolun.