Bir araştırmaya göre insanların çoğu, stresin davranışlarını olumsuz etkilediğini; baş ağrısı, yorgunluk ve uyku problemlerine yol açtığını düşünüyor. Bir başka araştırma ise yıllar boyunca sürekli olarak orta ya da yüksek düzeyde stresli yaşam olayları deneyimleyen kişilerde ölüm riskinin yüzde 50 daha yüksek olduğunu gösteriyor.Stresin hayatınızı etkilediği çok açık.Kişiliğinizi de.Psychology and Aging’de yayımlanan bir araştırmaya göre, katılımcılar günlük stres kaynaklarıyla ne kadar kötü başa çıkarsa zaman içinde o kadar içe dönük, mesafeli ve yeni deneyimlere kapalı hâle geliyor.Kabul, daha dışa dönük ya da daha az dışa dönük olmak görece önemsiz olabilir. Tabii daha sosyal, daha girişken ya da tam tersi olmak istemiyorsanız. Genel olarak bakıldığında, içe dönük insanlar dışa dönüklere kıyasla daha az mutlu, daha az zeki ya da daha az başarılı değildir. Hatta bazıları bunun tersini bile savunabilir.Ancak daha arkadaş canlısı ya da daha mesafeli olmak önemlidir.Harvard Business Review’da yayımlanan bir araştırma, iş ilişkilerinde sevilebilir olmanın yetkin olmaktan daha büyük rol oynadığını ortaya koydu. İnsanlar, “yetkin ama kaba biriyle çalışmaktansa sevilesi bir aptalla çalışmayı” tercih ediyor.Accounting, Organizations and Society’de yayımlanan bir araştırma ise sevilen insanların, önerileri güçlü kanıtlarla desteklenmese bile başkalarını bu önerilere ikna etme olasılığının daha yüksek olduğunu gösterdi.Ya da Mark Cuban’ın dediği gibi: “İyi biri olmak, iş dünyasının en hafife alınan becerilerinden biri.”Yeni deneyimlere açık olmak da önemli. Proceedings of the National Academy of Sciences’ta, yani PNAS’ta yayımlanan ve milyonlarca katılımcıyı kapsayan bir araştırmaya göre açıklık, yani yeni deneyimlere, fikirlere, bilgilere, insan ilişkilerine ve benzerlerine ilgi duyup onları keşfetme isteği, zekâyla anlamlı düzeyde ilişkili olan tek kişilik özelliği.Açıklık sizi daha zeki, dolayısıyla daha mutlu da kılabilir. Psychological Medicine’da yayımlanan bir araştırmaya göre mutluluk düzeyi, IQ’su en yüksek gruplarda en yüksek; IQ’su en düşük gruplarda ise en düşük seviyede.Bu da bizi tekrar strese getiriyor. Günlük stresle, yani ciddi bir hastalık ya da yaralanma, gelir kaybı, ilişkilerde büyük değişimler gibi ağır stres kaynaklarıyla değil; görece küçük meselelerle ne kadar kötü başa çıkarsanız, zaman içinde o kadar daha az dışa dönük, daha az uyumlu ve daha az açık hâle geliyorsunuz. Araştırmacıların ifadesiyle, “Bu bulgular, günlük deneyimlerdeki değişimlerin daha geniş kişilik değişimleriyle nasıl ilişkili olduğunu açıklığa kavuşturuyor ve yetişkinlik boyunca kişilik gelişimine dair bütünleşik çerçevelere katkı sağlıyor.”Araştırmacı diliyle değil de daha sade söylemek gerekirse: Stresle ne kadar kötü başa çıkarsanız, kişiliğiniz o kadar fazla değişiyor; bu da zekânız ve mutluluğunuz üzerinde o kadar büyük etki yaratıyor.Sorun şu ki günlük stres kaynaklarını daha iyi yönetmek, daha fazla uyumak ya da gerçekten yapmak istediğiniz şeylere zaman açmak gibi başlıklar, söylemesi yapmasından çok daha kolay olanlar listesinde üst sıralarda yer alıyor.Küçük bir bilişsel yeniden çerçeveleme yapmadığınız sürece.Sizi gergin, zorlanmış, korkmuş ya da benzer şekilde hissettiren bir şey olduğunda bedeniniz tepki verir. Kalp atışınız hızlanır. Nefesiniz daha yüzeysel ve daha hızlı hâle gelebilir. Vücut ısınız yükselir. Bu tepkiler otomatik ve normaldir. Bedeniniz bir sorun ya da meydan okuma fark eder ve “Hadi bakalım” der.Sorun şu ki bedeniniz aynı zamanda damarları da daraltır. Damarlarınızın içindeki kaslar sıkışır ve damarların içindeki alan küçülür. Damar daralması tansiyonunuzu yükseltir ve el, kol, ayak gibi uç bölgelere giden dolaşımı azaltır. Bu yüzden çok stresli hissettiğinizde el ve ayak parmaklarınız soğuyabilir. Kronik stresin kalp damar hastalıklarıyla doğrudan bağlantılı olmasının nedeni de budur.Bir sorun ya da meydan okuma karşısındaki bu doğal tepki sizin için hiç iyi değildir.Ama mesele şu: Journal of Experimental Psychology’de yayımlanan bir araştırma, insanlar stres tepkilerini faydalı gördüklerinde, yani bedenlerinin strese verdiği doğal tepkiyi bir zorluğa hazırlandıklarının işareti olarak değerlendirdiklerinde damar daralması yaşamadıklarını buldu. Tansiyonları yükselmedi.Hatta fizyolojik profilleri, sağlık psikoloğu Kelly McGonigal’ın “sevinç ve cesaret anlarında” yaşananlara benzettiği tabloya yakındı.Stresi farklı düşünerek, stresi iyi bir şey olarak görerek bedeninizin verdiği tepkiyi değiştirebilirsiniz. Bu da büyük olasılıkla karşınıza çıkan zorluklara daha düşünceli, daha proaktif ve daha başarılı biçimde yanıt vermenizi sağlar.Stresli hissetmenin profesyonel ve kişisel performansınızı olumsuz etkilediğini anlamak için araştırmaya ihtiyacınız yok. Kendimize daha güvendiğimizde, daha emin hissettiğimizde hepimiz daha iyi performans gösteririz. Peki ne yapmalısınız? Araştırmalar, stresi yok saymaya çalışmanın çoğu zaman işe yaramadığını gösteriyor. Ama “stresi” yeniden çerçevelemek işe yarayabilir. Bilmiyorsanız, bilişsel yeniden çerçeveleme; durumlara, deneyimlere, olaylara, duygulara ve benzerlerine bakış biçiminizi fark etmeyi ve değiştirmeyi içeren psikolojik bir tekniktir.Diyelim ki bir yatırımcı sunumu için gerginsiniz. Gergin hissetmenizi iyi bir şey olarak görün. Bu, sermaye toplama şansınız olduğu anlamına gelir.Ya da bir siparişi zamanında yetiştirip yetiştiremeyeceğiniz konusunda endişelisiniz. Endişeli olmanızı iyi bir şey olarak görün. Bu, işinizin bir üst seviyeye çıkma fırsatı yakaladığı anlamına gelir.Aynı şey baskı için de geçerli. Tenis efsanesi Billie Jean King’in söylemeyi sevdiği gibi: “Baskı bir ayrıcalıktır.” Baskı hissetmek, anlamlı bir şey yapabilecek konumda olduğunuz anlamına gelir. Önemli bir şey. Sonucun gerçekten fark yarattığı bir şey.Gergin ya da stresli hissettiğinizde, kalp atışınızın hızlandığını ve nefesinizin çabuklaştığını fark ettiğinizde bu duyguları yeniden çerçeveleyin. Bu hissi, bedeninizin bir zorluğa hazırlandığının işareti olarak görün. Sizi harekete geçmeye, daha fazlasını yapmaya ya da bir sorunu veya zorluğu ortadan kaldırmaya hazırlayan bir sinyal olarak.Stresi, hayatınızı daha iyi hâle getirme fırsatınız olduğunun işareti olarak görün.Duygularınızı hiçbir zaman tamamen kontrol edemezsiniz. Ama onları nasıl yöneteceğinizi daha iyi kontrol edebilirsiniz. Bu yalnızca kısa vadeli sonucu iyileştirmekle kalmaz; daha arkadaş canlısı ve iletişime açık kalmanıza, hatta öyle biri hâline gelmenize de yardımcı olabilir.Daha zeki ve daha mutlu olmanıza da.Hepsi küçük bir yeniden çerçevelemeyle.Köşe yazarları tarafından burada paylaşılan görüşler, incturkiye.com’a değil, yazara aittir.Çok daha fazlası için Inc. Türkiye bültenlerine kaydolun.